نهێنییەکانی هونەری دەربڕین
هونەری دەربڕین یەکێک لە بنەماکانی ژیانی مرۆڤایەتیه. هۆنەری دەربڕین، هۆنەری ئەوەیە چۆن بیرۆکەکانی خۆت ئەکەی بە قسە و ئەیگەیێنیت و دەریئەبڕیت. هۆنەری ناسینی جەماوەرە و جوڵاندنیانە بەرەو ئامانجێکی دیاریکراو. واتە یکێک دێت بەرامبەر کۆمەڵێک خەڵک دەوەستێت و بتوانێت بیرۆکەکانی خۆی بە ئاسانی بە بێ ئەوەی بترسێت یان زاڵ بێت بەسەر ترسەکانیدا، دەریبڕێت. لە ڕووی دەروونناسییەوە، دەربڕینی خۆ (self-expression) بریتییە لە دەرەوەکردنی ناوەوەی مرۆڤ – هەستەکان، بیرۆکەکان، ئارەزووەکان و کەسایەتییەکەی – بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆ. ئەم هونەرە تەنها وتە یان نووسین نییە، بەڵکوو دەتوانێت بە جلوبەرگ، هونەر، جووڵە، یان تەنانەت بێدەنگییش بێت. لە دەروونناسیدا، دەربڕینی خۆ وەک یەکێک لە پێداویستییە سەرەکییەکانی مرۆڤ دادەنرێت، کە بەپێی تیۆرییەکانی وەک تیۆری پێداویستییەکانی مەسلۆ، دەربڕین لە ئاستی باڵادا دەکەوێت و بەرەو خۆئامادەکردن (self-actualization) دەبات.لە کلتوورە جیاوازەکاندا، گرنگی دەربڕین جیاوازە. لە کلتوورە ڕۆژئاواییەکاندا، دەربڕینی تاکەکەسی زۆر بەرزه و وەک بنەمایەک بۆ خۆشی و سەرکەوتن دادەنرێت، بەڵام لە کلتوورە کۆمەڵایەتییەکاندا وەک ئاسیایی یان ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، دەربڕینی گرووپ یان پەیوەندییەکان گرنگترە. بەڵام لە هەموو کلتوورەکاندا، چەپاندنی دەربڕین دەبێتە هۆی کێشە دەروونییەکان وەک خەمۆکی، دڵەڕاوکێ یان هەستکردن بە بێئومێدی.لەم بابەتەدا، بە شێوەیەکی ڕوون و لە ڕووی دەروونناسییەوە، نهێنییەکانی ئەم هونەرە ئاشکرا دەکەین: نهێنییەکانی هونەری دەربڕین چییە، سوودەکانی و ئاستەنگەکانی، و چۆن دەتوانین بیپارێزین و پەرەی پێبدەین.
هونەری دەربڕین لە ڕووی دەروونناسییەوە
بریتییە لە وێنەیەک کە مرۆڤ لە خۆی هەیەتی. بەپێی توێژینەوەکانی دەروونناسان وەک جودیت گلاسەر، دەربڕین یەکێکە لە گرنگترین ڕێگاکان بۆ پەیوەندیکردن، گەشەکردن و پەرەپێدانی پەیوەندییەکان.جیاوازییەکی گرنگ هەیە لە نێوان دەربڕینی ڕاستەقینە (authentic) و ناڕاستەقینە (inauthentic). توێژینەوەکان نیشان دەدەن کە دەربڕینی ڕاستەقینە بەرەو چێژ و پڕبوونی پێداویستییە دەروونییەکان دەمانبات، لە کاتێکدا دەربڕینی ناڕاستەقینە دەبێتە هۆی دڵەڕاوکێ و کەمبوونی ئازادی دەروونی.دەربڕین دەتوانێت بە چەند شێوەیەک بێت:
- قسەکردن و نووسین (expressive writing).
- هونەر: وێنەکێشان، مۆسیقا، شانۆ.
- جووڵەی جەستە: سەما، وەرزش.
- جلوبەرگ و شێوازی ژیان.
لە ڕووی بایۆلۆجییەوە، دەربڕین هۆرمۆنی دۆپامین زیاد دەکات، کە هەست بە چێژ زیاد دەکات، و سترێس کەم دەکاتەوە.
سوودەکانی هونەری دەربڕین
دەربڕینی خۆ یەکێکە لە باشترین ڕێگاکان بۆ پاراستنی تەندروستی دەروونی. توێژینەوەکانی جەیمس پێنبەیکەر نیشان دەدەن کە نووسینی هەستە قووڵەکان تەنها بۆ ٢٠ خولەک لە چوار ڕۆژدا، سەردانی پزیشک کەم دەکاتەوە و سیستمی بەرگری جەستە بەهێز دەکات.سوودە سەرەکییەکان:
- کەمکردنەوەی سترێس و دڵەڕاوکێ: چەپاندنی هەستەکان، سترێس زیاد دەکات، بەڵام دەربڕین وەک ڤالڤێک کار دەکات و هەستەکان دەردەبڕێت.
- گەشەی کەسی و خۆئاگایی: دەربڕین یارمەتی دەدات باشتر خۆت بناسیت، خاڵە بەهێزەکانت دیاری بکەیت و بەرەو خۆئامادەکردن بچیت.
- بەهێزکردنی پەیوەندییەکان: دەربڕینی ڕاستەقینە پەیوەندی قووڵ دروست دەکات و هەست بە پەیوەندی کۆمەڵایەتی زیاد دەکات .
- چاکبوونەوەی دەروونی: لە چارەسەری هونەریدا (art therapy)، دەربڕین هەستەکان پرۆسەس دەکات، خەمۆکی کەم دەکاتەوە و متمانە بەخۆبوون زیاد دەکات.
- بەرزکردنەوەی متمانە بەخۆبوون: مرۆڤەکان کە خۆیان دەردەبڕن، هەست بە ئازادی و سەربەخۆیی دەکەن.
لە توێژینەوەکاندا، دەربڕینی هونەری لە منداڵاندا هەست بە چێژ و فێربوون زیاد دەکات، و لە گەورەساڵاندا یارمەتی چارەسەری زەبری دەروونیی دەدات.
هۆکاری لاواز بوونی هۆنەری دەربڕین
- ترس لە ڕەخنە یان ڕەتکردنەوە: مێشک ترس وەک مەترسی دەبینێت و دیوار دروست دەکات.
- کەمبوونی خۆباوەڕی و متمانە بەخۆبوون: هەستکردن بە “نەگونجاو” یان “کەمبوون”.
- کلتوور و کۆمەڵگا: لە هەندێک کلتووردا، دەربڕینی تاکەکەسی وەک خۆپەرستی دەبینرێت.
- زەبری دەروونیی ڕابردوو: ئەزموونە خراپەکان دیوار دروست دەکەن.
- ترس لە هەڵەکردن.
- شێوازی پەروەردەکرنی نادرووست لە خێزاندا
چۆن هۆنەری دەربڕین بەهێز بکەین؟
- دروستکردنی ژینگەیەکی ئارام: شوێنێک کە ڕەخنە نەبێت.
- چارەسەری هونەری: بەکارهێنانی هونەر بۆ دەربڕینی هەستە قووڵەکان بەبێ وشە.
- فێربوونی سنوور دانان: دەربڕین بەبێ ئازاردانی خۆ یان ئەوانی دیکە.
- وەرگرتنی یارمەتی پیشەیی: چارەسەرکار یارمەتی دەدات دیوارەکان بشكێنیت.
- چارەسەرکردنی دڵەڕاوکێ کۆماڵایاتی
تەکنیکەکانی کەمکردنەوەی ترس لە هۆنەری دەربڕیندا
- لەسەر کورسی بوەستە خۆت بە دەنگی بەرز بناسێنە
- لەبەر ئاوێنە قسە بکە
- خۆڕاهێنان و خۆ ئامادە کردن
- بیر لە سەرکەوتنەکانت بکەرەوە:هەرکات بیرکردنەوەکانت باش بێت، ڕەفتارەکانیشت باش دەبێت
- زەردەخەنە
چارەسەری هونەریی(art therapy)
لەم چارەسەرەدا، مرۆڤ بە وێنەکێشان، مۆسیقا یان جووڵە، هەستەکان دەردەبڕێت بەبێ پێویستبوون بە وشە. توێژینەوەکان نیشان دەدەن کە ئەم شێوازە مێشک چالاک دەکات، سترێس کەم دەکاتەوە و یارمەتی چاکبوونەوە دەدات لە کێشەکانی وەک زابری دەروونیی، خەمۆکی یان ئۆتیزم.نهێنی ئەوەیە کە هونەر “دامامک”ێکە بۆ ڕاستی: مرۆڤ لە هونەردا ئازادترە و قووڵتر دەچێتە ناو خۆیاوە.
ڕێنماییەکان بۆ پەرەپێدانی هونەری دەربڕین
بۆ ئەوەی ئەم هونەرە پەرەپێبدەیت:
- ڕۆژنامە بنووسە: هەستەکانت بنووسە بەبێ ڕەخنە.
- هونەر تاقی بکەرەوە: وێنە بکێشە، مۆسیقا لێبدە یان سەما بکە.
- لەگەڵ کەسانی متمانەپێکراو قسە بکە.
- ژینگەیەکی پشتیوان دروست بکە: گرووپەکانی هونەری یان چارەسەری بەکاربهێنە.
- خۆت قبووڵ بکە و متمانەت بە خۆت هەبێت.
کۆتایی
نهێنییەکانی هونەری دەربڕین لەوەدایە کە ئەم پرۆسەیە کلیلێکە بۆ ژیانێکی چێژبەخش. کاتێک خۆت دەردەبڕیت، نەک تەنها خۆت ئازاد دەکەیت، بەڵکوو جیهانێکی نوێ دروست دەکەیت بۆ خۆت و کاساکی دیکە. لە دەروونناسیدا، دەربڕین نەک تەنها هونەرێکە، بەڵکوو پێداویستییەکە بۆ گەشەکردن و چاکبوونەوە. دەست پێ بکە لە ئەمڕۆوە – خۆت دەرببڕە، چونکە جیهان پێویستی بە دەنگی تۆ هەیە.
